'Honderden miljoenen subsidie te veel naar windparken'

Windparken in Nederland krijgen veel te veel subsidie. Daardoor zijn er grote overwinsten die investeerders in eigen zak steken, terwijl het geld eigenlijk bedoeld is om de klimaatdoelen te helpen halen.

Voor windprojecten die in 2019 en 2020 SDE+-subsidie hebben gekregen, gaat het om zo'n € 570 miljoen te veel, zo meldt EenVandaag op basis van onderzoek door Machiel Mulder en Daan Hulshof van de Rijksuniversiteit Groningen.

Bijna helft subsidie is overwinst
Mulder en Hulshof hebben berekend om hoeveel subsidie te veel het gaat. "Wij schatten dat windprojecten die in 2019 en 2020 subsidie toegewezen hebben gekregen over de hele looptijd van vijftien jaar zo'n € 570 miljoen aan overwinsten realiseren. Ze krijgen dus € 570 miljoen meer subsidie dan ze nodig hebben. Dat is ongeveer de helft van de totale subsidie-uitgaven voor deze windparken", aldus Hulshof tegenover EenVandaag.

De subsidies moeten volgens hoogleraar Mulder minimaal de kosten dekken. "Maar de investeerders moeten natuurlijk ook een beetje overwinst kunnen maken, zodat ze echt geïnteresseerd zijn om in Nederland te investeren. De subsidie moet normale winst mogelijk maken. Maar de investeerders maken nu veel meer winst dan nodig is."

De subsidie voor groene energie wordt betaald door huishoudens, maar ook bedrijven worden extra belast voor iedere kilowattuur stroom en iedere kubieke meter gas die ze gebruiken. "Dat geld is bedoeld om de klimaatdoelen te halen, niet om investeerders overmatig te belonen. Maar hier wringt de schoen: de te veel betaalde subsidie belandt bij de investeerders. Die hebben daarvan de lusten, de burger de hogere lasten. Dat is niet rechtvaardig. Met de € 570 miljoen die de investeerders nu incasseren, zijn veel meer groene projecten te realiseren", vindt Hulshof.

Duidelijke oorzaken oversubsidiëring
Dat er veel te veel subsidie wordt verleend, heeft volgens Mulder en Hulshof duidelijke oorzaken. Alle gemeenten in Nederland zijn ingedeeld in zes regio's met de gemiddelde windsnelheid op 100 meter hoogte. In de praktijk verschilt de wind niet alleen per regio of gemeente, maar ook per plaats binnen die gemeente en per hoogte op dezelfde plek. Op de ene plek is de windsnelheid hoger, een paar kilometer verderop lager. Maar de subsidieregeling houdt daar geen rekening mee. "Investeerders zijn slim", zegt Mulder. "Ze kijken rond en zoeken naar de beste plekken." Hulshof: "Als je met je windmolens meer wind vangt dan waar de subsidieregeling vanuit gaat, krijg je meer geld dan je nodig hebt om het park rendabel te maken."

En dan is de situatie in Nederland al veranderd. Mulder deed namelijk ook in 2007 al onderzoek naar subsidieregelingen voor de opwekking van duurzame energie. "Ook toen bleek dat er te veel werd betaald. Toen werd er nog van uitgegaan dat alle turbines in Nederland te maken hadden met dezelfde windsnelheid." Die regeling is aangepast en het land is nu dus verdeeld in zes regio's. "We hadden verwacht dat de oversubsidiëring daarmee omlaag zou gaan, maar kennelijk is dat niet zo. Het is voor de jaren 2019 en 2020 procentueel gezien hetzelfde als in 2007: 50% te veel subsidie."

Verder speelt de hoogte van de windturbines een rol. De subsidieregeling gaat uit van 100 meter, maar volgens Mulder is de meerderheid van de turbines tegenwoordig veel hoger dan 100 meter. "Hoe hoger je gaat, hoe meer wind je vangt. Op hoogtes van 200 meter waait het altijd. Dus het is zeer aantrekkelijk voor investeerders om hele hoge windturbines te bouwen. Je hebt dan in principe minder subsidie nodig om rendabel te draaien, maar je krijgt gewoon het bedrag dat is afgestemd op turbines van 100 meter hoogte."

Mogelijk ook oversubsidiëring zonneparken
De overwinsten die Mulder en Hulshof hebben berekend voor windparken, gelden mogelijk ook voor zonneparken, zeggen ze. "Ook daar gaat de regeling uit van een aantal gemiddelde kenmerken: projecten op land, water, op daken, groot- of kleinschalig. Maar er wordt geen rekening gehouden met de intensiteit van het licht op de locatie. Die kan namelijk behoorlijk verschillen. Dus ook bij zon verwachten we overwinst", zegt Mulder.

Branchevereniging: 'Valt mee'
"€ 570 miljoen is veel geld natuurlijk. Maar als je dat over de 71 projecten van die twee jaar uitsmeert, valt het wel mee", aldus voorzitter Hans Timmers van de Nederlandse Windenergie Associatie, de branchevereniging van de windsector, in een reactie aan EenVandaag. De investeerders stoppen de overwinst bovendien niet in eigen zak, maar compenseren daarmee de projecten die mislukt zijn. En daar kijkt het onderzoek niet naar. Windparkontwikkelaars maken volgens Timmers een gemiddeld rendement van rond de 8%.

Ook het verantwoordelijk ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) meldt dat ze 'deze mate van oversubsidiëring niet herkennen'. Volgens het ministerie wordt in het onderzoek geen rekening gehouden met de praktijk, zoals de daadwerkelijke bedrijfs- en onderhoudskosten van een windpark. "Het ministerie werkt doorlopend aan het maximaal beperken van het risico op oversubsidiëring. Elke ronde van subsidie is gebaseerd op onafhankelijke adviezen van het Planbureau voor de Leefomgeving. Bovendien wordt de regeling regelmatig geëvalueerd, waaronder op het punt van oversubsidiëring."

'Overheid kan ook sommetje maken'
Toch is volgens de onderzoekers ook voor het ministerie te berekenen hoeveel subsidie er te veel wordt uitgekeerd. "De informatie die de investeerders gebruiken is openbaar, dus de overheid kan ook een sommetje maken. Waar wordt hoeveel winst gemaakt per turbine. Maar ze gebruiken die informatie kennelijk niet," zegt Mulder. "Onze aanbeveling zou zijn om met onze bevindingen de subsidieregeling aan te passen, beter te maken, want het gaat om heel veel geld."

Kijk voor meer informatie op: https://eenvandaag.avrotros.nl/item/570-miljoen-subsidie-te-veel-naar-windparken-geld-gaat-naar-investeerders-in-plaats-van-de-klimaatdoelen/