Overlap tussen subsidies en energiebesparingsplicht

De energiebesparingsplicht bestaat sinds 1993 en is het belangrijkste instrument van de minister van Klimaat en Groene Groei (KGG) om bedrijven en instellingen te verplichten tot energiebesparing. Als zij veel energie of gas gebruiken, moeten zij verplicht energiebesparende maatregelen doorvoeren die in vijf jaar terugverdiend worden.

In 2024 bleek al uit onderzoek van de Rekenkamer dat de minister van KGG onvoldoende op de hoogte was in hoeverre de plicht daadwerkelijk tot energiebesparing leidde. De verwachte energiebesparing werd waarschijnlijk niet behaald, mede omdat de minister niet wist welke bedrijven onder de plicht vallen.

€ 1,2 miljard subsidies en fiscale regelingen
Naast de verplichting tot energiebesparing, voor circa 107.500 bedrijven en instellingen, stimuleert het kabinet alle Nederlandse bedrijven en instellingen met ten minste zeventien verschillende subsidieregelingen en fiscale regelingen om energiebesparende maatregelen te treffen en de CO2- uitstoot te verminderen. Daar is in 2024 ten minste € 1,2 miljard aan uitgegeven.

Bij elf van de zeventien regelingen zijn er maatregelen genomen om overlap met de energiebesparingsplicht te voorkomen. Dit onder meer door de doelgroep te beperken, bepaalde maatregelen uit te sluiten of technische voorwaarden te formuleren, zodat overlap in de praktijk nauwelijks kan voorkomen.

Bij vier stimuleringsmaatregelen is er volgens de Rekenkamer echter met zekerheid wél overlap met de energiebesparingsplicht. Het gaat hierbij om de BOSA (voor de bouw en het onderhoud van sportaccommodaties), de EG (voor glastuinbouw), de EIA (energie-investeringsaftrekregeling) en de ISDE (voor verduurzaming van woningen).

Het onderzoek laat zien dat er bij die regelingen belastinggeld is besteed aan besparingsmaatregelen die bedrijven toch al verplicht zijn te doen, omdat die zichzelf binnen vijf jaar terugverdienen. Dat geld is daarmee niet doelmatig uitgegeven, zo stelt de Rekenkamer.

Ruim € 50 miljoen niet doelmatig uitgegeven
Hoeveel geld niet doelmatig is uitgegeven, is volgens de Rekenkamer niet precies vast te stellen. Voornamelijk omdat de minister van KGG niet weet welke bedrijven onder de energiebesparingsplicht vallen. De Rekenkamer heeft daarom zelf een inschatting gemaakt van de financiële overlap. Het maximale bedrag piekte op 4,7% van de uitgaven in 2023, oftewel maximaal € 51,4 miljoen overlap op bijna € 1,2 miljard aan uitgaven en fiscale aftrek. In andere jaren was het maximale risico op overlap lager.

"Over de gehele linie genomen is de financiële overlap relatief beperkt. In het jaar dat die het hoogst was, 2023, was voor elke € 21 er € 1 die overlapte met de energiebesparingsplicht. In de andere jaren was dit dus minder. Maar het gaat natuurlijk nog steeds om ondoelmatig besteed publiek geld. Daar hoort de overheid zuinig mee om te gaan. We moedigen de minister dan ook aan om deze oneffenheden op te lossen", aldus Barbara Joziasse, Collegelid van de Algemene Rekenkamer.

Meer informatie
Kijk voor meer informatie – inclusief het rapport van de Rekenkamer – op: https://www.rekenkamer.nl/actueel/nieuws/2026/01/15/energiebesparingsplicht-overlapt-in-zeer-beperkte-mate-met-subsidies