EKOO-regeling aangepast en opnieuw opengesteld

De regeling heeft als doel om projecten te ondersteunen bij onderzoek en ontwikkeling van innovaties die kunnen bijdragen aan de transitie naar een klimaatneutrale samenleving. De EKOO is een aanvulling op de regeling Missiegedreven Onderzoek, Ontwikkeling en Innovatie (MOOI).

In tegenstelling tot de MOOI gaat het bij de EKOO om projecten die niet of nog niet in grootschalige consortia kunnen worden opgepakt. De innovaties die in aanmerking komen voor subsidie in de EKOO dienen binnen tien jaar na de start van het project in de markt geïntroduceerd te kunnen worden.

Onderdelen en innovatiethema’s
De EKOO kan voor verschillende inhoudelijke innovatiethema’s afzonderlijk opengesteld worden met een afzonderlijk subsidieplafond. De regeling bestaat uit de volgende onderdelen, elk met eigen innovatiethema’s:

• Onderdeel A. Elektriciteit;
• Onderdeel B. Gebouwde Omgeving;
• Onderdeel C. Industrie;
• Onderdeel D. Circulaire Economie.

Wijzigingen Onderdeel D
Onderdeel D. Circulaire Economie ziet op onderzoeks- en ontwikkelingsprojecten om te komen tot circulaire producten, processen en diensten. Dit onderdeel bestaat uit een aantal aparte innovatiethema's. Met de nu gepubliceerde wijziging wordt 'Innovatiethema 1 - Circulaire economie, anders dan circulaire plastics, biobased circulair en kritieke grondstoffen' aangepast en is een vierde innovatiethema, 'Kritieke grondstoffen', toegevoegd.

Innovatiethema 1
Innovatiethema 1 betreft projecten omtrent circulaire economie anders dan circulaire plastics, biobased circular of kritieke grondstoffen. De focus ligt daarbij op specifieke productgroepen binnen de maakindustrie, energie-technologieën, bouw, infrastructuur en consumptiegoederen. Projecten moeten bij een eerste toepassing leiden tot een hogere grondstoffenefficiëntie of lagere ecologische voetafdruk.

De derde optie, het verminderen van de CO2-uitstoot of andere broeikasgasemissies, is met de nu gepubliceerde wijziging geschrapt. Deze bepaling had namelijk beperkte toegevoegde waarde, omdat een reductie van CO2 of broeikasgasemissies inherent wordt behaald via een hogere grondstoffenefficiëntie of een lagere ecologische voetafdruk, en was daarmee dus dubbelop.

Voorheen kon grondstoffenefficiëntie onder meer worden gerealiseerd door fossiele grondstoffen te vervangen door biogrondstoffen. Dit is aangepast, zodat grondstoffenefficiëntie voortaan (onder meer) kan worden bereikt door fossiele grondstoffen te vervangen door biopolymeren. Het gaat hierbij uitsluitend om biopolymeren die via biologische processen tot stand zijn gekomen, en niet kunstmatig vervaardigde polymeren.

Projecten binnen dit thema moeten gericht zijn op een toepassing binnen één of meer van de genoemde productgroepen. Het gaat om productgroepen van de Kennis- en innovatieagenda Circulaire Economie. Voor de productgroep 'wegwerpproducten' ligt de focus vanaf nu specifiek op medische wegwerpinstrumenten, bescherm- en toedieningsproducten. Andere toepassingen binnen de productgroep wegwerpproducten komen daarom niet langer in aanmerking.

Verder is de omschrijving van het eerste type project (technologisch onderzoek en ontwikkeling) aangepast, waardoor het nu duidelijk is dat projecten kunnen worden ondersteund die niet-circulaire processen beogen om te zetten naar circulaire processen.

Bepaalde projecten vallen buiten de reikwijdte van innovatiethema 1. Het betreft onder andere projecten die onder één van de andere innovatiethema's binnen onderdeel D. Circulaire Economie vallen, waaronder thema 3. Biobased Circular. Dit betekent dat projecten die innovaties beogen richting de verwerking van biogrondstoffen naar (chemische bouwstenen van) biopolyesters en verwerking van biopolyesters uitgesloten zijn van dit innovatiethema.

Daarnaast zijn projecten die primair gericht zijn op kritieke grondstoffen en passen onder het nieuwe innovatiethema 4 uitgesloten. Grondstoffenprojecten die niet binnen thema 4 passen en die aansluiten bij de doelstellingen van innovatiethema 1, kunnen onder thema 1 een aanvraag blijven indienen.

Bij eerdere openstellingen waren projecten gericht op recycling of terugwinning uitgesloten, tenzij zij betrekking hadden op de terugwinning van kritieke grondstoffen of de recycling van zonnepanelen en windturbines. Met de nu bekendgemaakte  wijziging zijn projecten op het gebied van recycling en terugwinning volledig uitgesloten binnen innovatiethema 1.

Innovatiethema 4
Het nieuwe thema Kritieke grondstoffen is gericht op het vergroten van de leveringszekerheid van strategische en kritieke grondstoffen. Dit moet gebeuren door verwerking, terugwinning of hergebruik van strategische of kritieke grondstoffen mogelijk te maken. De begrippen verwerking, terugwinning en hergebruik sluiten aan bij de definities in de Europese Critical Raw Materials Act (CRMA). Een andere manier om de leveringszekerheid te vergroten is door een substituut in te zetten dat bijdraagt aan de circulariteit van een product, proces of dienst.

Innovatiethema 4 sluit aan bij de doelstellingen van de Nationale Grondstoffenstrategie en de CRMA. Tot voorheen konden dit soort projecten een aanvraag doen onder innovatiethema 1. Omdat innovatiethema 1 andere beleidsdoelen dient en ondersteund wordt vanuit een ander budget, is ervoor gekozen om een apart innovatiethema open te stellen voor projecten gericht op kritieke grondstoffen.

Binnen dit thema gaat het om grondstoffen zoals bedoeld in Bijlage I en II van de CRMA. De resultaten van een project of de daarmee beoogde innovaties moeten aantoonbaar van toepassing zijn binnen één van de genoemde transities. Overeenkomstig de kabinetsinzet, ligt de focus hierbij op de defensie-industrie en de waardeketens van permanente magneten en batterijen.

De keuze voor deze transities is ingegeven door hun grote afhankelijkheid van strategische en kritieke grondstoffen en het beperkte beschikbare budget. Om de beschikbare middelen zo doelmatig mogelijk in te zetten, is ervoor gekozen prioriteit te geven aan projecten binnen de genoemde transities, omdat deze het meest bijdragen aan de Europese en nationale doelstellingen op het gebied van welvaart en veiligheid.

Om de leveringszekerheid te vergroten, moeten de capaciteiten op het gebied van kritieke en strategische grondstoffen binnen de Europese Unie worden opgebouwd, onder andere door het stimuleren van (innovatieve) projecten op verwerking, terugwinning, hergebruik en substitutie. Gerichte inzet van subsidies en financiële instrumenten is hier een onderdeel van om projecten te faciliteren. Voorbeelden van projecten kunnen zijn, maar zijn niet beperkt tot:

• het terugwinnen van kritieke grondstoffen uit industriële reststromen, zoals slakken, residuen of afvalwater van metaalverwerkende industrie;
• het recyclen of innovatief verwerken van afgedankt elektrische en elektronische apparatuur (WEEE-afvalstromen) om metalen terug te winnen;
• het hergebruiken van batterijen via ‘second-life’-toepassingen, waarbij uitgefaseerde EV- of energieopslagbatterijen een nieuwe toepassing krijgen voordat volledige recycling plaatsvindt;
• het inzetten van substitutiematerialen die kritieke grondstoffen vervangen door meer duurzame en beschikbare alternatieven, bijvoorbeeld magneten zonder (of met minder) zeldzame aardmetalen.

Buiten de reikwijdte van het innovatiethema vallen projecten die niet primair gericht zijn op kritieke grondstoffen en passen onder innovatiethema 1. Ook vallen de primaire extractie (winning) van kritieke grondstoffen en verwerkingstechnieken die alleen toepasbaar zijn op primaire kritieke grondstoffen verkregen via primaire extractie, buiten de reikwijdte van het innovatiethema. Deze passen niet in de doelstelling van dit innovatiethema van de subsidiemodule EKOO, omdat deze geen innovatieve en circulaire component bevatten.

Voor projecten binnen dit thema geldt een realisatietermijn van twee jaar. Deze kortere termijn is gekozen, omdat de urgentie van dit thema vraagt om snelle innovatie.

Openstellingen
Er zijn dus ook twee nieuwe openstellingen gepubliceerd, namelijk:

• Onderdeel D. Circulaire economie, 1. Circulaire economie, anders dan circulaire plastics, biobased circulair en kritieke grondstoffen: 22 oktober 2026 tot en met 3 december 2026. Het plafond voor deze openstelling bedraagt € 2,5 miljoen;
• Onderdeel D. Circulaire economie, 4. Kritieke grondstoffen: 22 oktober 2026 tot en met 3 december 2026. Voor deze openstelling is € 1.850.000 beschikbaar.